Gepubliceerd op 28 augustus 2026 om 04:27
In de beschrijving van deze loep staat een zin die meer zegt over optica dan de meeste datasheets doen: conventionele meetloepen worden alleen in het midden van het beeld gecorrigeerd.
Dat is geen verwijt, maar een beschrijving van hoe een loep gewoonlijk wordt geconstrueerd. Men zorgt ervoor dat het centrum goed is en laat de randen voor wat ze zijn, omdat degene die alleen maar kijkt het interessante deel toch wel naar het midden verplaatst. Maar wie meet kan dat niet doen — een schaalverdeling loopt door het hele gezichtsveld en het detail dat men wil meten, bevindt zich waar het zich bevindt.
Wat het is
Een anastigmatische meetloep met 4x vergroting.
- Optisch systeem van twee groepen met elk drie elementen
- Gecorrigeerd over het volledige gezichtsveld, niet alleen in het midden
- Meetbereik 60 mm, verwisselbare schalen in een kunststof ring
- Effectieve pupil 25 mm onder de bovenrand van de lens
- Lenzen voorzien van antireflectiecoating
Astigmatisme, en waarom dit juist de rand treft
Een punt buiten de optische as wordt niet als een punt afgebeeld. Een eenvoudige lens focust de twee richtingen — de radiale en de tangentiële — op verschillende afstanden, waardoor het punt verandert in een kort streepje. Stelt men scherp op de ene focuspositie, dan wijst het streepje de ene kant op; stelt men opnieuw scherp, dan wijst het de andere kant op, en een instelling waarbij het punt daadwerkelijk een punt is, bestaat simpelweg niet.
Op een bedrukt oppervlak uit zich dat als tekst die aan de randen naar één kant toe uitveegt. Op een meetschaal is het effect nog ernstiger: een schaalverdelingsstreep wordt dikker of splitst zich, waardoor men niet meer precies weet waar deze zich bevindt. De afwijking is klein, maar bevindt zich precies op de plek waar de aflezing moet plaatsvinden.
Anastigmatisch betekent dat beide richtingen naar hetzelfde brandpunt worden gebracht, zodat de rand zich net zo gedraagt als het midden. Dit vereist meerdere lenselementen die elkaar corrigeren — in dit geval zes stuks in twee groepen, feitelijk de constructie van een cameraobjectief in een loep. Dat is ook de eerlijke verklaring voor de prijs.
De derde aberratie
Nu is de driehoek compleet. Een achromatische lens corrigeert kleurfouten, zodat randen geen kleurranden krijgen. Een distorsievrije lens corrigeert vormfouten, zodat rechte lijnen recht blijven en de schaalverdeling overal even betrouwbaar is. Een anastigmatische lens corrigeert de scherptefouten buiten de optische as.
Alle drie komen ze bij een meetloep op hetzelfde neer: het gezichtsveld moet tot aan de uiterste rand gelijkwaardig zijn. Een loep die alleen in het midden goed presteert, is in de praktijk een loep met een veel kleiner bruikbaar gezichtsveld dan hij lijkt te hebben.
De positie van de pupil is een bruikbaarheidsdetail dat het vermelden waard is
De effectieve pupil bevindt zich 25 mm onder de bovenrand van de lens. Het gevolg hiervan is dat men het volledige 60 mm brede veld kan overzien door alleen het oog te bewegen — niet het hoofd.
Dat klinkt marginaal totdat men een tijdje aan het meten is. Het bewegen van het hoofd betekent immers dat men de kijkhoek verandert, wat parallaxfouten in de aflezing introduceert, en men raakt gemakkelijk de referentie kwijt. Door in plaats daarvan met de blik over het veld te kunnen glijden, behoudt men zowel de positie als de hoek.
Bovendien zijn de schaalverdelingen verwisselbaar, gevat in een kunststof ring. Verschillende toepassingen vereisen verschillende gradaties — en de schaal is bovendien het onderdeel dat krast en slijt, dus het kunnen vervangen van alleen de schaal in plaats van het hele instrument is een logische keuze.
Drie typische toepassingen
- Drukwerk en grafische industrie: controle van afbeeldingen, drukwerk en dia’s.
- Film: doorlichte materialen zoals röntgenfilm.
- Lengtemeting: maten en afstanden tot 60 mm in één oogopslag.
Waarom het loont
Een groot gezichtsveld is het hele bestaansrecht van een loep met een lage vergroting: men wil het geheel overzien en over een afstand kunnen meten zonder het instrument te verplaatsen. Maar een gezichtsveld is slechts zo groot als het deel ervan waarop men kan vertrouwen.
Een loep die tot aan de rand is gecorrigeerd, beschikt daarom niet alleen over betere optica — het is in de praktijk een groter instrument, omdat het gehele oppervlak daadwerkelijk bruikbaar is. Het is hetzelfde verschil als tussen een meetbereik en het meetbereik waarbinnen de nauwkeurigheid daadwerkelijk gegarandeerd is.
Lees meer over de Peak Lupe 1990-4 anastigmatische meetloep →
